Đọc nhãn sản phẩm – Cùng truy vết các phụ gia thực phẩm phức tạp

Nhãn sản phẩm thường chứa nhiều ký hiệu phụ gia như E102, E621, E951 khiến người tiêu dùng bối rối. Bài viết này sẽ giúp bạn hiểu cách đọc nhãn sản phẩm, nhận diện phụ gia thực phẩm và lựa chọn thực phẩm an toàn, khoa học hơn.

Phụ gia thực phẩm là gì? 

Phụ gia thực phẩm là những chất được bổ sung vào thực phẩm trong quá trình chế biến, sản xuất hoặc bảo quản nhằm cải thiện hương vị, kết cấu, màu sắc hoặc kéo dài thời hạn sử dụng. 

Xem thêm: Thế nào là chế độ ăn chay khoa học

Theo định nghĩa của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), phụ gia thực phẩm chỉ được xem là an toàn khi:

• Được liệt kê trong danh mục cho phép
• Sử dụng đúng liều lượng và mục đích theo quy định (mức khuyến cáo sử dụng hằng ngày)
• Không gây ảnh hưởng có hại cho sức khỏe ở mức tiêu thụ thông thường

Phân loại các phụ gia thực phẩm phổ biến

Phụ gia thường được ký hiệu bằng mã E số – là hệ thống mã hóa quốc tế để nhận diện các chất phụ gia. Các nhóm phụ gia chính gồm:

Chất tạo màu (E1xx):

Giúp tạo hoặc làm tăng màu sắc hấp dẫn cho thực phẩm.Ví dụ E100 – Curcumin: màu vàng tự nhiên từ nghệ, E160a – Beta-caroten: màu cam, từ cà rốt, E150a–d – Caramel: màu nâu, dùng trong nước ngọt, nước tương. Riêng E102 – Tartrazine là phụ gia tạo màu vàng nhân tạo, có thể gây dị ứng ở người nhạy cảm. 

Chất bảo quản (E2xx):

 Giúp kéo dài thời hạn sử dụng bằng cách ức chế vi sinh vật (nấm mốc, vi khuẩn). Ví dụ như: E200 – Acid sorbic,  E202 – Kali sorbat: dùng trong bánh mì, phô mai; hoặc E210 – Acid benzoic và các dẫn xuất (E211 – Natri benzoat): phổ biến trong đồ uống có gas.

Riêng E220 – Sulfit (dioxit lưu huỳnh): thường có trong trái cây sấy khô, rượu vang, có thể gây dị ứng cho người tiếp xúc với mức độ khác nhau. Ở một số người nhạy cảm còn có những biểu hiện như phát ban, huyết áp thấp, tiêu chảy và đau dạ dày. 

Chất điều vị (E6xx)

Giúp tăng cường và làm đậm vị umami, giúp món ăn thêm ngon miệng, phổ biến nhất là E621 – Mononatri glutamate (MSG): bột ngọt, E627 – Disodium guanylate, E631 – Disodium inosinate hoặc E635 – Hỗn hợp guanylate và inosinate.

Dù không độc hại ở liều cho phép, nhưng sử dụng quá mức chất điều vị như bột ngọt có thể gây cảm giác “nóng bừng” hay đau đầu ở một số người nhạy cảm (hội chứng nhà hàng Trung Hoa). Tuy vậy, các chất điều vị tạo hương vị umami tổng hợp lâu dài làm mất khả năng cảm nhận vị giác của cơ thể, đồng thời tăng các rủi ro liên quan tới bệnh chuyển hóa.

Chất tạo ngọt (E9xx)

Giúp tạo vị ngọt mà không cần dùng đường – phù hợp cho sản phẩm “không đường”, “ít calo”. Ví dụ như E950 – Acesulfame, E951 – Aspartame, E955 – Sucralose. Tuy được quảng cáo không calo nhưng các loại đường này liên tục tạo cơn thèm ngọt, đồng thời làm sai lệch các tín hiệu liên quan tới chuyến hóa bên trong cơ thể, về lâu về dài gia tăng đáng kể các nguy cơ liên quan tới bệnh chuyển hóa mãn tính. 

 Một số chất tạo ngọt tổng hợp như aspartame (E951) cần tránh ở người bị bệnh phenylketon niệu (PKU) – một rối loạn chuyển hóa bẩm sinh khiến cơ thể không thể phân giải phenylalanine, thành phần được tạo ra khi aspartame bị phân hủy. Việc tích lũy phenylalanine trong máu có thể gây tổn thương não, chậm phát triển trí tuệ và rối loạn thần kinh. Do đó, các sản phẩm chứa aspartame thường có cảnh báo rõ trên nhãn: “Có chứa phenylalanine – không dùng cho người mắc PKU”

Cách đọc nhãn sản phẩm và truy vết phụ gia thực phẩm 

Việc đọc kỹ nhãn thực phẩm không chỉ giúp bạn biết được thành phần dinh dưỡng mà còn là cách hữu hiệu để truy vết các phụ gia thực phẩm tiềm ẩn. Theo quy định hiện hành, các thành phần được liệt kê trên nhãn sản phẩm theo thứ tự khối lượng giảm dần – tức là chất nào có nhiều hơn sẽ được ghi trước.

Để đánh giá một sản phẩm có đáng tin cậy hay không, bạn nên thực hiện theo các bước sau:

Quan sát bảng thành phần:

Nếu đường, dầu tinh luyện hoặc các phụ gia hóa học xuất hiện ở vị trí đầu tiên, hãy cân nhắc kỹ.

Tìm các ký hiệu “E…” hoặc tên khoa học:

Đây là dấu hiệu nhận biết phụ gia thực phẩm. Một số mã E an toàn nếu dùng đúng liều, nhưng có những loại gây lo ngại nếu sử dụng thường xuyên. Hãy hạn chế tối đa số lượng các thành phần có ký hiệu E hoặc ký hiệu số, ưu tiên các thành phần gần gũi, dễ hiểu, thân thiện với cơ thể.

Tra cứu nguồn gốc và mức độ an toàn:

Để kiểm tra nguồn gốc và độ an toàn của phụ gia, người tiêu dùng có thể sử dụng các ứng dụng quét mã vạch hoặc tra cứu thông tin trong danh mục phụ gia được công bố bởi Bộ Y tế, Tổ chức  Codex hoặc Cơ quan An toàn Thực phẩm châu Âu (EFSA)

Có nên lựa chọn thực phẩm nhiều chất phụ gia

Trong thời đại thực phẩm công nghiệp phát triển mạnh, người tiêu dùng ngày càng tiếp xúc nhiều hơn với các loại phụ gia thực phẩm như chất tạo màu, bảo quản, điều vị, làm dày, tạo ngọt nhân tạo… Dù phần lớn các chất này nằm trong danh mục được phép sử dụng, nhiều nghiên cứu cho thấy rằng việc tiêu thụ thực phẩm có hàm lượng cao phụ gia nhân tạo có thể tiềm ẩn rủi ro đối với sức khỏe. Những ảnh hưởng có thể bao gồm rối loạn chuyển hóa, phản ứng dị ứng, rối loạn tiêu hóa, thần kinh hoặc nội tiết – đặc biệt đối với trẻ em, người lớn tuổi và những người có cơ địa nhạy cảm.

Lựa chọn thực phẩm ít phụ gia đồng nghĩa với việc ưu tiên các sản phẩm tự nhiên, tươi mới, ít chế biến, giúp giảm thiểu gánh nặng hóa chất, bảo vệ gan thận, đồng thời duy trì hệ tiêu hóa khỏe mạnh và ngăn ngừa nguy cơ tích lũy độc tố.

Kết luận 

Phụ gia thực phẩm đóng vai trò nhất định trong công nghệ chế biến, nhưng không phải lúc nào cũng hoàn toàn vô hại. Việc đọc kỹ nhãn thực phẩm, nhận diện các phụ gia thường gặp, và lựa chọn những sản phẩm ít phụ gia, có nguồn gốc rõ ràng, chính là bước đầu giúp người tiêu dùng bảo vệ bản thân và gia đình một cách thông minh. 

BS Nguyễn Minh Diệu

HINU- Giấc mơ dinh dưỡng Việt